11 september en Vlaanderen
De aanslagen van 11 september hebben onweerlegbaar het aanschijn van de wereld veranderd. Zo heeft de strijd tegen het terrorisme ongetwijfeld de rechten van de mens beperkt. We vermelden in dat verband de Patriot Act, uitgevaardigd door president Bush op 26 oktober 2001, waardoor ongeremde controle op het electronisch dataverkeer, arrestaties zonder concrete beschuldigingen, afluisteren door politie zonder gerechtelijk bevel in naam van de veiligheid toegelaten werd.
Ook de mensonwaardige behandeling van de Al Qaeda gevangenen in de Amerikaanse basis op Cuba zijn symptomen van een tanende eerbied voor de vrijheidsrechten.
Een ander gevolg van de weerzinwekkende aanslagen is de diepere kloof tussen de moslimgemeenschap en de westerse samenlevingen.
De in ballingschap levende Egyptische hoogleraar arabistiek Abu Zayd omschrijft de oorzaak van deze excessen als ‘petro-islam’, de islamvorm die geëxporteerd wordt vanuit Saudi-Arabië, de meest in zichzelf gekeerde en conservatiefste vorm van de islam die zich verzet tegen de geestelijke uitdagingen van de moderne beschaving. Daarin is allerminst plaats voor het vrije, kritische denken en blijft slechts het ééndimensionale denken dat enkel het onderscheid tussen het verbodene en het geoorloofde weet te erkennen.
Tegelijkertijd is datzelfde Saudi-Arabië de grote Arabische bondgenoot van de Verenigde Staten en vanuit deze analyse is het fundamentalisme niet langer alleen een interne islamitische aangelegenheid , maar het gevolg van geopolitieke krachten en een samenspel van de internationale, economische en militaire belangen van de grootmachten.
In Vlaanderen bestaan evenzeer deze tegengestelde krachten binnen de samenlevingsproblemen, die vertaald worden of teruggebracht worden tot etnische breuklijnen. Ze vormen een tijdbom onder onze multiculturele samenleving.
Zo ontstaat op basis van de sociale achterstelling van allochtonen een verbitterde gemeenschap die door een tekort aan gelijke kansen in onderwijs, werkgelegenheid en huisvesting de neiging vertoont zich in zichzelf te keren en op deze wijze de kloof tussen de gemeenschappen alleen maar vergroot.
Zo lanceerde de voorzitter van de Arabisch Europese Liga Abou Jahjah het voorstel om in Antwerpen een allochtonenpartij op te richten als mogelijke strategie om de positie van de allochtonen in Vlaanderen te verbeteren. Het is een voorbeeld van hoe het op zichzelf terugplooien als antwoord gesuggereerd wordt op falende integratie.
De vrijzinnig-humanistische gemeenschap heeft steeds geijverd voor de diversiteit in de democratie. Opsplitsing in etnische tegenstellingen past daar niet in.
Dat Vlaamse politieke partijen hun standpunten ook vandaag nog laten bepalen uit angst voor de verzuring van de ‘eigen’ bevolking is een teken aan de wand.
Mensen kunnen pas samenleven indien een minimum aan levenskwaliteit haalbaar is. Vooral onderaan de sociale ladder waar zowel Belgen als allochtonen zich bevinden dienen nog heel wat sociaal-economische noden gelenigd te worden vooraleer de dialoog werkelijk constructief en vruchtbaar kan worden.
Het is deze economische achtergestelde groep die ook op wereldvlak de voedingsbodem en het reservoir is waarop het fundamentalisme gedijt en waaruit het extremisme put.
11 september heeft de zweer laten openbarsten die niet het symptoom is van de confrontatie tussen twee beschavingen maar veel meer de confrontatie tussen rijk en arm of tussen gepriviligieerd en achtergesteld.
Door bij deze bevolkingsgroepen een letterlijke, bekrompen en obscurantistische versie van de islam ingang te doen vinden speelt men een perfide en gevaarlijk spel dat van dezelfde orde is dan het simplistisch populisme dat extreem rechts bij ons hanteert. Mensen die angstig, wanhopig en onzeker zijn wordt zekerheid, veiligheid en rust beloofd in de oude waarden die ‘zuiver’ moeten blijven en waarbij het nieuwe en vreemde als invasief en besmettend wordt voorgesteld.
Zo zal een poging om de islam op een hedendaagse ontvoogde en verlichte manier te begrijpen veeleer de emancipatorische dynamiek van de Koran als literaire tekst aan het licht brengen. Een dergelijke aanpak zou grote gevolgen hebben voor de positie van de vrouw, de verhouding van het individu tot de gemeenschap, de relatie tussen enerzijds geloof en wetenschap en anderzijds kritiek en traditie.
Het zijn jammer genoeg bedenkingen die in het post-11 september tijdperk nog maar weinig aan bod zijn gekomen. Veeleer heeft men het over de barst in de wereld en de verloren onschuld, die dan, voornamelijk in de Verenigde Staten, het land van de vrijheid, aanleiding hebben gegeven tot het terugschroeven van de individuele rechten.
We vergeten evenwel dat de vele belangen in dit conflict naar boven komen.
Saudi-Arabië is niet alleen de belangrijkste bondgenoot van de V.S.A. in het Midden-Oosten en de grootste leverancier van olie. Het exporteert ook het fundamentalisme. Bovendien wordt Saudi-Arabië geteisterd door grote interne spanningen tussen de verarmende burgerij en de oude (koninklijke) clanstructuur.
Het was geen toeval dat de overgrote meerderheid van de vliegtuigkapers de Saudische nationaliteit bezaten.
Het geopolitieke spel werd voornamelijk in Afghanistan hard gespeeld. Dit land, belangrijk voor de doorvoer van olie, werd het strijdtoneel , waar de machtspolitiek uit de hand liep.
De Verenigde Staten hebben immers gedurende lange tijd de fundamentalistische ‘vrijheidsstrijders’ gesteund in hun strijd tegen het goddeloze communisme. De door hen opgeleide en bewapende strijders hebben zich op 11 september op de meest afschuwelijke wijze tegen henzelf gekeerd.
Het is een schrijnende illustratie waartoe het hanteren van een dubbele moraal leidt, wie het fundamentalisme afwijst, kan het niet steunen.
Op Vlaanderen toegespitst, betekent dit het volgende: Wie in Vlaanderen daadwerkelijk begaan is met de integratie van allochtonen kan hen niet langer, om allerlei pragmatische en electorale redenen, als tweederangsburgers behandelen.
Prof. Dr. Michel Magits
Voorzitter Unie Vrijzinnige Verenigingen
