Aangeslagen en ontgoocheld

De vrijzinnige dienst van de Universiteit Antwerpen is bijzonder aangeslagen, ontgoocheld en verdrietig over de ontoelaatbare manier waarop de lezing van Benno Barnard afgelopen woensdag werd verstoord. Alle lezingen en debatten die in het verleden door ons werden georganiseerd, voorzagen altijd in de mogelijkheid om vragen te stellen of kritische opmerkingen te formuleren. Precies op die manier willen we bijdragen aan het maatschappelijke debat en aan een geïnformeerd burgerschap.

We hoopten dat ook de mensen die de lezing van Benno Barnard volgden, die mogelijkheid zouden krijgen. Helaas moest de lezing worden afgebroken nadat enkele radicaal islamitische jongeren, tegen gemaakte afspraken in, Benno Barnard de kans ontnamen om zijn ideeën te ontwikkelen.

We hielden nochtans met die mogelijkheid rekening. We werden immers door de politie gewaarschuwd over een oproep om de orde te verstoren op de website Sharia4belgium. Precies daarom namen we preventieve maatregelen. De eerste rijen van het auditorium bleven onbezet en het publiek in de zaal werd gefilmd. Er werden ook afspraken voorgesteld. Mensen met vragen of opmerkingen moesten wachten tot Benno Barnard klaar was met zijn betoog. Wie het niet eens was met de voorgestelde afspraken of de preventieve maatregelen werd voor de start van de lezing herhaaldelijk gevraagd om de zaal te verlaten. Ondanks al deze inspanningen werd door enkele radicale moslims onze hoop aan diggelen gescandeerd: Allah akbar! Om een escalatie te voorkomen werd noodgedwongen beslist om de zaal te ontruimen.

Heilige huisjes

Fanatieke moslims hebben op die manier de these van Benno Barnard treffend geïllustreerd: islam is onderwerping en heeft lak aan beargumenteerde tegenspraak en kritiek. Een these die we nochtans kritisch wensten te bespreken. Volgens ons is het probleem met de ons bekende openbaringsgodsdiensten fundamenteler van aard. Van zodra je aanneemt dat bepaalde morele en andere opvattingen een goddelijk fundament hebben, worden ze absoluut en niet meer betwistbaar. Het zijn zogenaamde heilige huisjes die voor iedereen, overal en altijd goed en waar zijn. Zowel christelijke, joodse als islamitische strekkingen zijn in dit bedje ziek. De voorbeelden zijn de lezer allicht goed vertrouwd: euthanasie, abortus, abeeldingen van profeten, evolutietheorie: de lijst is (te) lang.

We kennen onze geschiedenis en weten dat wanneer levensbeschouwelijke exclusieven niet meer kunnen worden betwist, er steeds groepen in de samenleving zijn die gediscrimineerd worden. Daar namen we dankzij de Verlichting gelukkig afstand van. We ontdekten dat scheiding van kerk en staat, vrije meningsuiting, democratisch verkozen overheden en morele autonomie veel beter toelieten om mensen met verschillende opvattingen vreedzaam te laten samenleven.

Moeheid

Recentelijk werden deze verworvenheden uit het oog verloren. De strijd is gestreden zo lijkt het. Het resultaat is een soort levensbeschouwelijke en cultuurhistorische moeheid, waardoor elke keuze even waardevol lijkt te zijn. Het hoofddoekendebat maakte dit pijnlijk duidelijk. Maar ook andere terreinen bleven te lang ongemoeid. Zo wonnen commerciële invullingen van het goede leven aan geloofwaardigheid.

De gebeurtenissen van eergisterenavond dwingen ons om deze ontoelaatbare inperking van de vrije meningsuiting aan te klagen. Maar we moeten ook beseffen dat het de hoogste tijd is om de verlichtingsidealen opnieuw te omarmen. We moeten het commerciële en godsdienstige mensbeeld, waarin de behoeftigheid en de onderwerping centraal staan, blijvend in vraag stellen en pleiten voor een humanistisch meesterschap waarin duurzaamheid, zelfbeschikking en medemenselijkheid hand in hand gaan.

Jurgen Slembrouck
Niet-confessioneel moreel consulent aan de Universiteit Antwerpen en organisator van de lezing van Benno Barnard

Dit opiniestuk verscheen in De Standaard