De rechtstaat en perceptie

Het vertrekpunt van ons rechtssysteem is de gelijkheid van alle Belgen. Dit beginsel is verankerd in onze grondwet. Het zijn de diverse machten: de wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechterlijke macht, die erover waken en garant staan dat de fundamentele rechten niet geschonden worden.

1. Diplomatieke onschendbaarheid

Diplomatieke voorrechten en immuniteiten worden geregeld door het Verdrag van Wenen inzake het diplomatiek verkeer van 1961. Het gaat in essentie om een bescherming voor buitenlandse diplomatieke vertegenwoordigers zodat zij ongehinderd en zonder gevaar op vervolging hun werk kunnen verrichten. In ons land wordt het Vaticaan vertegenwoordigd door de Nuntius, die dus van de diplomatieke onschendbaarheid geniet. Hij is in loondienst van het Vaticaan, zoals alle buitenlandse diplomaten in loondienst zijn van het land dat zij vertegenwoordigen.

Belgische bisschoppen zijn geen diplomatieke vertegenwoordigers van een staat en kunnen zich dan ook niet beroepen op diplomatieke onschendbaarheid. De Belgische bisschoppen worden door de Belgische staat betaald zoals alle bedienaren der erediensten, dat is grondwettelijk geregeld.

Een probleem rijst: ofwel wensen de Belgische bisschoppen te genieten van diplomatieke onschendbaarheid. Ze erkennen daarmee dat ze een buitenlandse mogendheid vertegenwoordigen. In dat geval ontvangen ze ten onrechte gelden van de Belgische staat. Ofwel wensen de bisschoppen hun huidig systeem van betoelaging door de Belgische staat te behouden. Maar dan kan men zich niet beroepen op diplomatieke voorrechten en immuniteiten. Een keuze is noodzakelijk, evenals het aanvaarden van de gevolgen van de keuze.

Bij de huiszoeking heeft de Belgische onderzoeksrechter misschien ook enkele dossiers in beslag genomen waarin zich diplomatieke correspondentie tussen de Nuntius en de Belgische bisschoppen bevindt. De rechter heeft dossiers in beslag genomen. Dit lijkt volkomen terecht. Het is immers niet omdat er misschien ergens een diplomatieke nota in een of ander dossier zit dat het hele dossier onaantastbaar wordt. De omgekeerde redenering zou betekenen dat iedere burger het gerecht buiten de deur kan houden door aan te geven dat hier of daar een diplomatieke nota zou kunnen worden aangetroffen bij een huiszoeking. Bijkomende vraag: hoe kan men de (in)correctheid van de vooropgezette stelling bewijzen?

2. Neutraliteit van informatie

Ik weet wel, het onderzoek is geheim! Toch maken de media gretig gebruik van “onzekere”, mogen wij schrijven, “onwettig verkregen” informatie en worden wij, onnozele lezers of luisteraars, geïnformeerd of beter gemanipuleerd.

Fundamentele vragen zijn: wie ligt aan de oorsprong van het lek en welke kunnen de bedoelingen van de verspreider zijn ? Op deze vragen kunnen vele antwoorden geformuleerd worden:

1. men wil de concurrent de loef afsteken zonder zich te bekommeren om de gegrondheid der feiten noch om de schade die zij eventueel kunnen aanrichten;
2. men wil beletten dat een onderzoek tot een goed einde komt en zo mensen of instellingen beschermen. De bedoeling van diegene die aan de basis ligt van het lek en van deze die verspreidt kan trouwens totaal tegenstrijdig zijn.
3. men wil de aandacht afleiden van de hoofdvragen door de aandacht toe te spitsen op bijkomstigheden of manke vergelijkingen te suggereren.

Logische redeneringen uitgaande van feiten kunnen onduidelijkheden verklaren, opeenvolgende onomstreden feiten kunnen de transparantie vergroten.

Waar wij vandaag mee geconfronteerd worden in de berichtgeving met betrekking tot de “Operatie Kelk” lijkt mij vrij vlug te evolueren tot een schoolvoorbeeld van manipulatie van de “brave burger”.

3. Complot van de loge?

Waarom wordt een onderzoek naar onderzoeksrechter De Troy opgestart? Hij geniet in het juridisch wereldje een uitstekende reputatie.

Allerlei redenen worden vooropgesteld: het gaat om een soort wraak van de vrijzinnigen of van de vrijmetselarij, er werden teveel onderzoekers ingezet die zich niet hoffelijk zouden gedragen hebben ten opzichte van de bisschoppen. Zij werden 8 à 9 uren vastgehouden zonder eten, beschuldiging die later werd weggelachen en totaal verdween als het middagmaal werd bekend gemaakt. Onhoffelijk gedrag ten opzichte van het instituut omdat men de dossiers oneerbiedig behandelde en men in onwelvoeglijke kledij (short) zijn job uitoefende en men ongepast materiaal gebruikte (drilboor). Kan men dat dan wel op sommige plaatsen en op andere plaatsen niet?

Het neusje van de zalm is echter dat men wenst te onderzoeken of er geen fouten zijn gemaakt tijdens het onderzoek en beletten dat het onderzoek nutteloos zou zijn. Maar is dat niet het geval voor elk onderzoek, heeft elke burger niet het recht op een behoedzame behandeling?

Ooit verklaarde een procureur: ik zal de zaak oplossen, “Si on me laisse faire”. Algemeen aanvaard feit is dat een procureur-generaal heel vlug een onderzoek gelast heeft naar de werkwijze van een onderzoeksrechter. Dit behoort tot zijn wettelijke bevoegdheden en op het eerste zicht is er geen vuiltje aan de lucht.

Graven wij dieper dan komen wij tot onthutsende vaststellingen. Kardinaal Danneels werd in het verleden reeds in een zaak in eerste aanleg veroordeeld voor schuldig verzuim, maar werd in hoger beroep vrijgesproken. De rechter die de vrijspraak in beroep uitsprak is ondertussen procureur-generaal geworden en correct, het is nu net diezelfde persoon die problemen schijnt te hebben met de wijze waarop het onderzoek tegen dezelfde kardinaal wordt gevoerd. Was er geen sprake van een complot van de vrijmetselarij tegen de katholieke kerk?

Dat de minister van Justitie een katholiek is is zijn goed recht, dat hij twee katholieke magistraten voordraagt in een poging om de neutraliteit en de wettelijkheid van de privécommissie Adriaenssens te garanderen is misschien een toeval. Dat hij op deze wijze privérechtspraak plaatst boven de rechtstaat is een stap te ver. Ook een minister is maar een mens.

Dat de heer Adriaenssens aan de basis ligt van de tekstwijziging van de mededeling van ontslagnemend bisschop Vangheluwe om het instituut te sparen zal natuurlijk ook allemaal tot het fameuze complot van de loge tegen de kerk behoren.

4. het gerecht neutraal?

Ik weet het: recht wordt gesproken door rechters en rechters zijn mensen. Niets wat menselijk is is hen dan ook vreemd. Mijn grootvader had de gewoonte te zeggen: “Het gerecht dat doof en stom is, maakt recht wat scheef en krom is.” Hij zou dit met de huidige perceptie vandaag nog altijd moeten beweren.

Luc Devuyst
erevoorzitter UVV