De vreemde logica van kardinaal Danneels
Kardinaal Danneels is geen voorstander van de scheiding tussen kerk en staat, zoveel is wel duidelijk geworden na zijn optreden in het Topradio-programma Zwart/Wit. Volgens deze kerkvorst moet niet alleen de staat de kerk blijven subsidiëren zoals dat vandaag gebeurt, maar heeft het kerkelijk huwelijk ook een aantal burgerlijke verplichtingen en onrechtstreeks financiële gevolgen. Vreemd genoeg rekent de kardinaal bovendien op het burgerlijk recht om een aantal excessen uit het kerkelijk recht te temperen of aan te passen aan de nieuwe zeden en gewoonten. Hij stelt in dit verband de vraag naar de toelating die het kerkelijk recht verleent aan het huwelijk van een twaalfjarig meisje of naar de mogelijkheid voor moslims om met meer dan één vrouw te trouwen. De logica die de kardinaal hanteert is duidelijk doordrongen van een vermenging van kerk en staat, waarbij de staat er zorg voor draagt dat een aantal ‘moderne’ en ‘burgerlijke’ algemeen aanvaarde verworvenheden gegarandeerd worden, zonder dat de kerk daar enige toegeving moet doen en kan vasthouden aan een eeuwenoude canonieke regelgeving.
Dat een dergelijk conservatisme dan ook raakpunten heeft met bepaalde morele waarden die extreem-rechts verdedigt, hoeft niet te verwonderen. Kardinaal Danneels brengt duidelijk begrip op voor de standpunten van het Vlaams Blok inzake de waarde van de catechese en de moeilijkheden die het heeft met bepaalde invullingen van de godsdienstlessen. Dat deze ‘geestelijke leider’ het predikaat ‘racistisch’ nog nooit heeft uitgesproken over de extreem-rechtse partij stemt tot nadenken en roept vraagtekens op over de consequente houding van kardinaal Danneels terzake. Strijdt de uitsluiting van bijvoorbeeld vreemdelingen dan niet met de christelijke leer van de naastenliefde?
Bij het publiek maken van het voorstel tot scheiding van kerkelijk en burgerlijk huwelijk werd ieder vorm van revanchisme geloochend. De reactie van CVP-kamerfractieleider Yves Leterme dat het voorstel precies financiële bedoelingen had nl. discriminaties wegwerken inzake sociale zekerheid, erfrecht en belastingen en door de realisatie van deze voordelen op welke wijze ook de motivering van dit voorstel verdwijnt, laat evenwel de maskers vallen.
Anders gezegd: als de centen binnen zijn, vervallen de grote principes.
Bovendien, wie zei ook weer dat de CVP het standpunt van de kerk niet volgde?
Een ander sterk staaltje van de dubbele moraal die nog steeds gehanteerd wordt, kregen we van de kardinaal zelf: ‘Condoomgebruik kan als de man drager is van het HIV-virus en zijn vrouw tot betrekkingen dwingt. Om de vrouw te beschermen kan dan best een condoom worden gebruikt.’ De onwerkbaarheid en de wereldvreemdheid van dergelijke standpunten is verbazingwekkend. Terwijl in grote delen van Afrika en Azië het aidsvirus voor ware ravages zorgt en voor onnoemelijk menselijk leed, blijft de kerk officieel tegenstander van een algemeen condoomgebruik en aanvaardt de kardinaal slechts in welomlijnde gevallen schoorvoetend het gebruik van dit beschermingsmiddel.
Dat het grote gelijk het uitgangspunt van de katholieke kerk blijft, blijkt ook uit de appreciatie van de kardinaal voor het plan van minister Verwilghen om de kruisbeelden uit de gerechtshoven weg te halen. Het kruis zou volgens Godfried Danneels ‘als universeel symbool, kunnen aanzetten tot een rechtvaardige rechtspraak’. De gedachte dat andersdenkenden of niet-gelovigen zich beledigd (denk o.m. aan de Joden) of uitgesloten zouden kunnen voelen door de aanwezigheid van een éénzijdig religieus symbool komt bij de kardinaal niet op of is voor hem onbelangrijk. Als voorzitter van de Unie Vrijzinnige Verenigingen kan ik hier jammer genoeg enkel vaststellen dat de oude monopoliegedachte nog steeds leeft bij de kerkvorst en dat de pluralistische samenleving voor deze katholieke voorman een traditieverstorende factor is, waarmee hij liefst geen rekening houdt.
Dit laatste wordt trouwens nog bevestigd door de intentie van de kardinaal om bij het jaarlijkse en traditionele Te Deum de taak van de Minister van Binnenlandse Zaken terzake over te nemen, mocht de paars-groene regering deze plechtigheid afschaffen.
In dit verband verwijzen wij graag naar ons eerder ingenomen standpunt betreffende het Te Deum, waarbij wij voornamelijk het officiële karakter van deze viering aanklaagden. Indien levensbeschouwingen vieringen willen organiseren hebben zij daartoe het volste recht, alleen zal de deelname aan deze plechtigheden tot het private domein moeten behoren. Noch het staatshoofd, noch andere burgerlijke gezagsdragers kunnen uit hoofde van hun functie deelnemen aan enige religieus geïnspireerde plechtigheid.
Uit het geheel van de uitspraken van de kardinaal blijkt een fundamenteel onbegrip voor de andersdenkenden, waarbij het eigen grote gelijk blijft doorzinderen in elke stellingname, zowel op financieel, ethisch, ideologisch en wettelijk vlak.
Het diepgewortelde conservatisme van de kerkelijke leiders betekent nog steeds een rem op de fundamentele menselijke ontwikkeling, alsook op het wederzijds begrip en solidariteit.
Vanuit de strijd voor meer menselijke autonomie blijft de scheiding van kerk en staat in al zijn facetten voor de vrijzinnigheid een fundamentele eis.
Prof. Dr. Michel Magits
Voorzitter Unie Vrijzinnige Verenigingen
