Een dreigement voor de kardinaal?
Bij mijn weten nog niet meegemaakt: de voorzitter van de Unie van Vrijzinnige Verenigingen die de kardinaal met het wetboek in de hand afdreigt met gevangenisstraf en geldboete voor wat hij zei in een homilie (,,Een straf voor de kardinaal?'' DS 14 februari) . Daarin zou hij ,,een wet van het openbare gezag rechtstreeks (hebben) aangevallen'' volgens Magits.
Of kardinaal Danneels het in zijn homilie rechtstreeks en expliciet had tegen de uitbreiding van de euthanasiewet weet ik niet. Maar zelfs als dat zo was, wilde hij daarmee dan elke aanpassing van een democratisch tot stand gekomen wet onmogelijk maken? Hoe zou hij die door een homilie onmogelijk kunnen maken? Hij heeft toch geen dictatoriale macht?
Zelfs als hij zou hopen dat zijn woorden enige maatschappelijke invloed hebben - via parlementariërs, bijvoorbeeld - waarom zou hij dat dan niet mogen? Waarom zou de kardinaal vanuit zijn religieus-ethische gezichtspunt én verantwoordelijkheid niet mogen waarschuwen om zich niet op het hellend vlak te begeven?
Michel Magits zegt maar wat. Hij doet aan pure stemmingmakerij. Het zou interessant zijn te weten of de verenigingen die hij representeert met zijn dreigement akkoord zijn.
Veronderstel zelfs dat de kardinaal katholieke ziekenhuizen oproept geen euthanasie (meer) toe te passen, of volksvertegenwoordigers zou oproepen de wet te herroepen: zou hij dan de wet rechtstreeks aanvallen? De wet zegt toch niet dat dokters of ziekenhuizen op een euthanasieverzoek moeten ingaan? Euthanasie is, voor zover ik weet, geen subjectief recht en zeker geen mensenrecht, wat sommigen ook mogen beweren. Mag een religieus leider dan niet oproepen een wet die volgens zijn religie immoreel is via wettelijke weg te herzien of te wijzigen?
Telkens als een kerkelijk leider een maatschappelijk thema aansnijdt, is de reactie uit een bepaalde hoek dat hij de scheiding tussen godsdienst en politiek miskent. Maar laat die scheiding zo'n bijdrage tot het maatschappelijk debat niet juist toe? Is die bijdrage in een open democratisch bestel niet juist positief?
Godsdienst is geen privé-zaak, maar een onontkoombare maatschappelijke realiteit. Blijkbaar is het verdedigen van de vrijheid om religieuze symbolen belachelijk te maken een daad van hoogste burgerzin. Maar een kardinaal die in een homilie belangrijke maatschappelijk-ethische problemen vanuit zijn religieuze visie rustig commentarieert, wordt afgedreigd door de kampioen van de vrije mening en het vrij onderzoek.
De euthanasiewet is er pas en nu al wordt er georchestreerd aangedrongen op een uitbreiding naar dementerenden, ongeneeslijk zieke minderjarigen en wilsonbekwamen in bepaalde situaties. De wet heeft hoe dan ook, gewild of ongewild, een tragische boodschap: dat bepaalde soorten menselijke levens geen 'kwaliteit' meer hebben en dus maar beter een einde nemen. Nu gaat men, gewild of ongewild, een uitbreiding van die boodschap onze maatschappij insturen: dat de levens van dementerenden, zwaar gehandicapten en dergelijke 'onvoldoende kwaliteit' hebben en dus beter een einde nemen.
Michel Magits doet ten slotte denigrerend over het traditionele standpunt van de kardinaal dat steunt op ,,teksten die tweeduizend tot drieduizend jaar geleden ontstonden in een samenleving waar de levensverwachting gemiddeld nog geen twintig jaar bedroeg''. Het gaat mijn verstand te boven waarom dat laatste de mogelijke waarde van die teksten zou hypothekeren, zelfs ten aanzien van het probleem van de euthanasie.
Magits denkt dat zulke 'delicate onderwerpen' beter op wetenschappelijke wijze worden benaderd. De wetenschap kan ons natuurlijk informatie verschaffen over allerlei lichamelijke en psychische processen die met ziekte en dood te maken hebben. En die informatie is uiteraard niet in de Bijbel of andere oude religieuze teksten te vinden. Maar zoals zoveel moderne denkers, van Hume tot Einstein en Wittgenstein, geargumenteerd hebben, leert de wetenschap ons niets over de ethische waarde van een mensenleven, hoe ziek en 'kwaliteitsloos' het ook mag zijn. Wat die waardeproblematiek betreft, zijn die oude teksten en de inzichten erin vervat van oneindig grotere betekenis dan de wetenschap.
Herman De Dijn
(De auteur is hoogleraar wijsbegeerte aan de KU Leuven.)
Deze reactie op het opiniestuk van UVV "Een straf voor de kardinaal?" verscheen in De Standaard
