Een pleidooi voor een levensbeschouwelijk onpartijdige Europese grondwet
Katholieke drukkingsgroepen zijn erg actief om binnen de Europese Conventie, een verwijzing naar god en het christelijk erfgoed te eisen in een toekomstige Europese grondwet. Een dergelijke referentie zou echter een schending van de scheiding kerk en Unie betekenen. Bovendien creëert men hiermee eerste- en tweederangsburgers in Europa, zo meent Prof Dr. Michel Magits, de voorzitter van de Unie Vrijzinnige Verenigingen.
Naar aanleiding van de Europese top in Kopenhagen vroeg de COMECE, de Europese bisschoppenconferentie, aandacht voor de godsdienstvrijheid en religieuze christelijke minderheden in Turkije. De COMECE meent dat de vrijheid van godsdienst en de scheiding tussen religie en politiek, niet gerespecteerd worden. Op zich een lovenswaardige oproep van deze katholieke drukkingsgroep. Eigenaardig genoeg zet de COMECE diezelfde ‘scheiding kerk en staat’ binnen de Europese Unie onder druk.
De laatste weken zijn katholieke drukkingsgroepen, erg actief geweest om binnen de Europese Conventie, een verwijzing naar god en het christelijk erfgoed te eisen in een toekomstige grondwet. De Europese Volkspartij verwijst in haar ontwerp uitdrukkelijk naar het Europees christelijk erfgoed in de preambule en naar de waarden van wie in god gelooft ‘als bron van waarheid en gerechtigheid’. (Art 57)
Valéry Giscard d’Estaing, de voorzitter van de Conventie, werd op 31 oktober bij de paus in audiëntie ontvangen. De Franse oud-president herhaalde zijn vroegere verklaring dat ‘het christendom en de christelijke visie een doorslaggevende invloed hebben uitgeoefend op de mens, cultuur en de geschiedenis van de Europese landen en aldus een gemeenschappelijk erfgoed vormen’. Ook de paus zelf heeft reeds verscheidene keren laten horen dat een duidelijke verwijzing naar god en het christelijke geloof in een Europese grondwet voor hem noodzakelijk is.
De voorzitter van de Europese Bisschoppenconferentie vraagt bovendien een gestructureerde dialoog tussen de Kerk(en) en de Unie.
Vanuit een vrijzinnig humanistische visie verwerpen we het standpunt van deze christelijke drukkingsgroepen. Wij blijven ijveren voor een duidelijke scheiding tussen kerk en staat, voor een levensbeschouwelijk neutrale Europese Unie en toekomstige Europese grondwet. In deze grondwet moet iedere Europese burger zich kunnen vinden, zonder enig onderscheid van nationaliteit, ras, geslacht, taal of levensbeschouwelijke overtuiging.
Ook in 2000, tijdens het opstellen van het “Handvest van de grondrechten van de Europese Unie”, ijverden sommige landen voor een dergelijke verwijzing. De geschiedenis herhaalt zich duidelijk Andere landen verdedigden toen met succes de scheiding tussen kerk en staat.
Wij hopen dat ook nu de levensbeschouwelijke neutraliteit bewaard wordt. Vele argumenten pleiten immers tegen een verwijzing naar god, het christelijk erfgoed, of naar enige religie. De aanhang van de grote religies onder de Europese bevolking valt spectaculair terug. De standpunten van de kerk met betrekking tot het huwelijk, echtscheiding, abortus, contraceptiva en andere ethische kwesties getuigen van een wereldvreemdheid. Ze worden bijgevolg slechts door een klein gedeelte van de burgers onderschreven.
Het snijdt bovendien geen hout dat men absoluut enkel wil verwijzen naar het (christelijk) religieus erfgoed. Europa en haar burgers zijn het product van verschillende culturen en beschavingen en werden door de eeuwen heen gekneed door een waaier aan ideologieën en levensbeschouwingen. Waarom dan refereren naar één enkele traditie alsof die superieur zou zijn. Waar zou Europa staan zonder de heidense Griekse filosofen of het Romeins recht? Ons cijferschrift is van Arabische oorsprong. De Verlichting, het positivisme en het Vrij Onderzoek, hebben een enorme invloed uitgeoefend op de Franse revolutionairen.
De verwijzing naar een godheid en het christelijke erfgoed in een toekomstige Europese grondwet is bovendien discriminatoir ten aanzien van vrijzinnigen, joden en moslims. Daardoor ontstaat immers een feitelijke tweedeling tussen zij die in de christelijke god geloven en zij die dit niet doen.
Onze instellingen moeten uitsluitend gelegitimeerd worden door de burgers. Die sturen hun afgevaardigden aan de hand van democratische verkiezingen naar de instellingen. Indien de Europese Unie erkenning zoekt via de kerken, verkracht zij de legitimiteit van het soevereine volk. Als deze verwijzing bovendien ook nog een geïnstitutionaliseerde band zou inhouden tussen de instellingen van de Unie en de Kerkelijke instanties, keren we terug naar de tijd voor de Franse revolutie.
Van een supranationale macht zoals de Europese Unie mag men in de 21e eeuw toch verwachten dat ze neutraal is en alle burgers gelijk behandelt. Men kan dus beter verwijzen naar pluralistische waarden die iedereen kan onderschrijven. De Europese grondwet moet refereren naar waarden die ieders levensbeschouwing, ideologie en ideeën respecteren. Daartoe kan het ons inziens volstaan eenvoudigweg de basisrechten, zoals die opgenomen werden in artikel 10 van het ‘Handvest van de grondrechten van de Europese Unie’ te bevestigen: “Eenieder heeft de vrijheid van gedachte, geweten en religie.” Wij zijn ervan overtuigd dat de Belgische leden van de Europese Conventie de druk van de christelijke lobby kunnen weerstaan en een voor iedere levensbeschouwing aanvaardbare tekst zullen afleveren. Willen de christelijke leden een uitdrukkelijke verwijzing naar de confessionele waarden, dan is het vanzelfsprekend dat ook gerefereerd wordt naar de niet-confessionele waarden in de gemeenschap. Een levensbeschouwelijk onpartijdige grondwet is immers vereist om te kunnen genieten van de steun van alle Europese burgers. Deze steun is onontbeerlijk om de uitdaging van de Europese uitbreiding mogelijk te maken.
Prof. Dr. Michel Magits
Voorzitter Unie Vrijzinnige Verenigingen
Dit opiniestuk verschenen in de toenmalige Financieel Economische Tijd onder de titel 'Een pleidooi voor een onpartijdige Europese Grondwet'
