Euthanasie: een mensenrecht!
In een opiniestuk in De Standaard van 17 november 2004, getiteld ‘Verlos de euthanasiewet uit haar lijden’ wordt de euthanasiewet en de mogelijke uitbreiding ervan in vraag gesteld. Men betwist ook dat euthanasie een medische handeling betreft.
Ook vrijzinnige humanisten eerbiedigen het principe van “Gij zult niet doden”, maar beseffen dat dit gebod vele eeuwen terug ontstond, op een ogenblik dat van medische behandeling geen sprake was en iedere ziekte bijna levensbedreigend was.
Prof. Dr. E. Vermeersch heeft in zijn repliek (D.S. 19 november) het ethische luik afdoend behandeld. Wij willen vooral het medisch-juridische aspect benaderen.
De zorg voor de mens in zijn laatste levensfase vormt een belangrijk gegeven in onze maatschappij. Palliatieve zorg vervult een belangrijke functie voor de ondersteuning van de patiënt en zijn omgeving. Toch blijkt palliatieve zorg niet te volstaan en wordt toch de vraag naar euthanasie gesteld omdat de pijn niet te lenigen valt of omdat het psychisch lijden te groot wordt.
Bij het levenseinde worden vaak verschillende medische beslissingen uitgevoerd: het stoppen (staken) van een medisch zinloze behandeling al dan niet op verzoek van de patiënt; het niet opstarten (nalaten) van een medisch zinloze behandeling al dan niet op verzoek van de patiënt; hulp bij zelfdoding; het opdrijven van de pijnstillers of kalmeermiddelen tot er bewusteloosheid, coma en zelfs dood ontstaat; levensbeëindigend handelen zonder verzoek van de betrokkenen en euthanasie)
Het zelfbeschikkingsrecht van de patiënt dient centraal te staan. Goed geïnformeerd, in overeenstemming met de wet betreffende de rechten van de patiënt en de euthanasiewet, maakt hij of zij weloverwogen zijn of haar keuze en opteert eventueel voor euthanasie. De patiënt beslist zelf zonder enige externe druk. Uiteraard kan geen enkele arts verplicht worden om euthanasie toe te passen en kan hij om levensbeschouwelijke redenen dit weigeren. Artsen die geen bezwaren hebben, moeten echter de mogelijkheid hebben om volgens de wettelijke voorschriften euthanasie uit te voeren. Euthanasie zal nooit iets alledaags worden en zal steeds door de artsen met de grootste zorgvuldigheid benaderd worden.
We menen dat euthanasie een medische handeling is en dit om verschillende redenen.
De euthanasiewet vereist dat een arts de euthanasie uitvoert door in artikel 3 van de wet te stellen dat een arts geen misdrijf pleegt mits het naleven van een aantal voorwaarden. De toepassing van euthanasie is een handeling voorbehouden aan artsen en is bijgevolg medisch van aard. Een goede uitvoering van euthanasie vereist ook de nodige medische kennis en vaardigheden.
Euthanasie kunnen we beschouwen als het wegnemen van fysieke of psychische pijn (zie definitie gezondheid WHO), zij het dan wel op de meest radicale wijze. Daarom bouwt de wet talrijke zorgvuldigheidscriteria in. Ondraaglijk lijden kan de levenskwaliteit van iemand dermate aantasten dat deze een negatieve waarde krijgt. De levenskwaliteit wordt bevorderd door het wegnemen van datgene wat het belemmert, namelijk de helse pijnen op fysiek vlak of het psychisch lijden. Op deze wijze kan euthanasie ook een therapeutische werking hebben. Aangezien palliatieve zorg als een medische handeling is erkend en euthanasie zich in het verlengde hiervan bevindt en ook als doel heeft het lijden van de patiënt te verhelpen, kan men niet anders dan het ook als een medische handeling te beschouwen. Euthanasie en palliatieve zorg zijn complementair.Euthanasie vormt één van de mogelijke handelingen bij het levenseinde. Andere niet betwiste vormen van pijnbestrijding, ook al geven zij direct of indirect aanleiding tot het overlijden van de patiënt, zijn wel therapeutisch van aard en met andere woorden een medische handeling.
In de parlementaire voorbereidingen van de euthanasiewet kan men talrijke citaten terugvinden die euthanasie als een medische handeling benoemen. Zo beschrijft P.Mahoux euthanasie als een eindpunt van de medische verzorging van een lijdende patiënt.Zelfs een lid van de orde van geneesheren verklaarde euthanasie te beschouwen als een medische handeling.
Vermits euthanasie een medische handeling is, valt dit onder de therapeutische vrijheid van de arts. De professionele autonomie van de geneesheer krijgt als wettelijke norm de voorrang waardoor de instelling de uitvoering van euthanasie niet kan verbieden aan een ziekenhuisarts.
In een studiedag rond religie, overheid en samenleving poneerde Mark Van de Voorde, hoofdredacteur van Kerk en Leven dat bij het euthanasiedebat in ons land de dialoog geweigerd werd t.o.v. de christenen. De euthanasiewet kwam echter tot stand na een uitvoerig parlementair debat met hoorzittingen. Belangrijk is het element zelfbeschikking. Niemand kan worden verplicht euthanasie te ondergaan of uit te voeren. Bij het ontstaan van de euthanasiewet vreesden sommigen voor een exponentiële groei van het aantal gevallen van euthanasie. Het eerste verslag van de Federale Controle- en Evaluatiecommissie Euthanasie ten behoeve van het parlement weerlegt dit. De artsen volgen strikt de opgelegde voorwaarden. Geen enkel dossier werd doorverwezen naar het parket.
De huidige euthanasiewet vertoont nog een aantal tekortkomingen. Het wetsvoorstel om onder bepaalde voorwaarden euthanasie mogelijk te maken voor minderjarigen en in geval van aangetaste hersenfuncties (b.v. hersentumor, dementie,…) moet in alle openheid, sereniteit, met intellectuele eerlijkheid en met respect voor de medische professionaliteit besproken worden in het parlement.
Door het stemmen van de wet werd euthanasie uit de taboesfeer en de sfeer van de illegaliteit gehaald. Hierdoor krijgt de patiënt de mogelijkheid om in een veilige sfeer de eventuele vraag tot euthanasie aan zijn arts te stellen. De euthanasiewet biedt rechtszekerheid voor patiënten en artsen. De vraag tot euthanasie wordt nooit lichtzinnig gesteld maar vormt het eindpunt van een lijdensproces. Vanuit humaan standpunt is het dan ook belangrijk dat men de lijdende mens met een terechte vraag tot euthanasie niet in de kou laat staan en dat de euthanasie onder de best mogelijke omstandigheden uitgevoerd wordt.
Ben Van Camp,
Rector Vrije Universiteit Brussel,
Michel Magits,
Voorzitter Unie Vrijzinnige Verenigingen, Vice-rector Vrije Universiteit Brussel,
I. Ponjaert-Kristoffersen,
Decaan Faculteit Psychologische en educatieve wetenschappen Vrije universiteit Brussel,
F. Mortier,
moraalfilosoof Universiteit Gent,
Luc Deliens,
Medisch socioloog, Faculteit Geneeskunde Vrije Universiteit Brussel,
Jeannine Leduc,
senator VLD,
J. Braeckman,
Moraalfilosoof Universiteit Gent
W. Distelmans,
aculteit Geneeskunde Vrije Universiteit Brussel en Voorzitter Federale Controle-en Evaluatiecommissie Euthanasie
M. Vanlerberghe,
senator SP.A
Dit opiniestuk verscheen in De Standaard onder de titel 'Euthanasie is een mensenrecht'
