Euthanasie is een mensenrecht
Graag eerbied voor andermans ideeën
Luc Van Gorp behandelt in zijn opiniestuk ”Als ook de grijze massa het niet meer weet “ de problematiek van euthanasie bij dementerenden. Zijn betoog tegen een eventuele uitbreiding van de wet inzake euthanasie naar dementerenden vertrekt van een fundamenteel onbegrip voor de argumenten die terzake worden ontwikkeld.
Luc Van Gorp stelt uitdrukkelijk, dan wel impliciet dat de voorstanders van de wetswijziging zich niet bekommeren om de zorg voor demente personen. Vrijzinnige humanisten zetten zich integendeel dagelijks in voor een zo goed mogelijke begeleiding van hulpbehoevende patiënten, ook voor de dementerenden. Ik verwijs terzake graag naar de inspanningen van Wim Distelmans, spil van het palliatief dagcentrum Topaz te Wemmel, dat verbonden is aan het academisch ziekenhuis van de Vrije Universiteit Brussel en naar de rol van Raymond Mathys in het Middelheimziekenhuis te Antwerpen als pionier in de begeleiding van kankerpatiënten vanuit een menswaardige visie.
Bovendien beweert Van Gorp dat de paarse meerderheid haar wil opdringt, wat een fundamenteel ethisch probleem stelt.
Vooreerst is deze bewering volkomen onjuist: de euthanasiewet houdt slechts de vrijheid voor het individu in, om rekening houdend met zijn persoonlijke overtuiging en zijn visie op wat een kwalitatief goed leven voor hem betekent, een beslissing te nemen. De euthanasiewet verplicht niemand om in welke slechte levensomstandigheden ook om euthanasie te verzoeken.
In werkelijkheid wil Luc Van Gorp de traditionele christelijke visie dat het leven geschonken is door een bovennatuurlijk wezen en derhalve dit godsgeschenk niet mag worden genegeerd, behouden en dwingend opleggen ook aan burgers die geen boodschap hebben aan een dergelijk irrationeel uitgangspunt.
Zijn opvatting over wat een democratische samenleving zou moeten beslissen, staat haaks op wat in een normale rechtsstaat moet geschieden. De bescherming van minderheden – voor Van Gorp klaarblijkelijk de christelijke – is immers door de inhoud van onze euthanasiewet, zelfs eventueel uitgebreid tot de dementerenden, volkomen verzekerd.
Heel wat mensen leven met de angst om op een bepaald ogenblik dement te worden. Ze willen de aftakeling, de onwaardigheid, de menselijke zinloosheid en uitzichtloosheid niet ondergaan. De huidige euthanasiewet laat echter euthanasie via een wilsverklaring alleen toe voor mensen die zich in een onomkeerbare coma bevinden.
Veel burgers wensen ook via een voorafgaande schriftelijke wilsverklaring om euthanasie te kunnen verzoeken, als zij hun naasten niet meer herkennen, niet meer redelijk kunnen communiceren, niet meer bewust informatie kunnen opslaan of hun eigen levensfuncties niet meer kunnen regelen. In 2004 werd in opdracht van ‘Recht op Waardig Sterven’ in Vlaanderen door TNS Dimarso een onderzoek uitgevoerd waarbij een grote meerderheid (ongeveer 70%) voorstander was van levensbeëindiging in geval van aangetaste hersenfuncties, onherroepelijke verwardheid of dementie en indien de patiënt op voorhand zijn wil heeft geuit.
Een wetsvoorstel van de VLD-senatoren Jeannine Leduc en Paul Wille wil de euthanasiewet uitbreiden naar dementerenden en werd ingediend op 7 juli 2004. Uit de medische praktijk blijken er soms schrijnende situaties te ontstaan bij de ziekte van Alzheimer, andere vormen van dementie, kanker met uitzaaiingen naar de hersenen en verschillende hersenbloedingen.
De wens om een wilsverklaring op te stellen en te kiezen voor euthanasie blijft een persoonlijke keuze, die men neemt vanuit het zelfbeschikkingsrecht van het individu. Het is zeker niet de bedoeling om te evolueren naar een maatschappij waar de meerderheid beslist over leven en dood. Jarenlang was het thema euthanasie in ons land onbespreekbaar op politiek vlak. De komst van de paarse regering haalde het thema uit de taboesfeer, zodat het ethisch en politiek debat kon gevoerd worden. Dit resulteerde in de wet van 28 mei 2002 betreffende de euthanasie. Een aantal knelpunten zijn sindsdien aangetoond, waarover het parlement zich zal moeten buigen. De keuze tot euthanasie blijft een individuele keuze waar men al dan niet gebruik van wenst te maken. De individuele keuze, die de wet mogelijk maakt, dient bovendien te gebeuren met respect voor de nodige zorgvuldigheidscriteria. Bij evaluatie van deze wet blijkt dat de artsen nauwgezet deze criteria naleven wanneer ze een vraag om euthanasie inwilligen en dat er zeker geen sprake is van misbruiken.
Als samenleving hebben we uiteraard de plicht om in te staan voor een goed uitgebouwde kwaliteitsvolle zorg voor de dementerenden en te zorgen voor een goede bescherming. Deze zorg staat helemaal niet ter discussie. Dementerenden worden niet gelijkgeschakeld met de ‘dood’. Ze verdienen een optimale zorg en aandacht in onze maatschappij.
Een aantal mensen wil echter de stap kunnen zetten om waardig afscheid te kunnen nemen van het leven wanneer zij dit leven niet meer als menswaardig beschouwen omwille van de aftakeling. Nu is dit niet mogelijk en kiezen mensen er voor om euthanasie te vragen op een ogenblik dat ze nog wilsbekwaam zijn. Ze vragen het nu uit angst dat ze enkele maanden later, wanneer de ziekte hen wilsonbekwaam heeft gemaakt, het niet meer kunnen vragen. Op die manier gaan voor deze mensen ook nog kwaliteitsvolle levensmomenten verloren omdat ze het zo vroeg moeten vragen. Het zou een geruststelling vormen voor heel wat mensen indien zij via een wilsverklaring kunnen kiezen voor euthanasie wanneer ze in een dergelijke situatie terecht komen. In een democratische rechtsstaat moeten we die mogelijkheid bieden. De humanisering van het levenseinde belangt ons allemaal aan. Hierbij dienen de individuele keuzes gerespecteerd te worden en zo kwaliteitsvol mogelijk uitgevoerd te worden. De allerindividueelste eigen keuze betreffende een waardig levenseinde vormt een mensenrecht.
Prof.dr.Michel Magits
Voorzitter Unie Vrijzinnige Verenigingen
Plaatsvervangend lid van de Federale Controle- en Evaluatiecommissie Euthanasie
Dit opiniestuk werd gepubliceerd in De Standaard
