Het extremisme van de 'juiste leer'
De laatste dagen is de berichtgeving over de vernietiging van de eeuwenoude Afghaanse boeddhabeelden de wereld rond gegaan. Het geeft een beeld van de vele excessen waartoe een regering van fundamentalistische fanatici in staat is. Het vernietigen van godsbeelden is van alle tijden. Religies of ideologieën hebben symbolen die tot deze fanatieke vernielingsdrang kunnen leiden.
Als vrijzinnigen krijgen we wel eens het verwijt dat ook wij vandaag nog geërgerd reageren op de aanwezigheid van kruisbeelden op openbare plaatsen. Enige verduidelijking kan dan ook nodig zijn. De aanwezigheid van religieuze symbolen op daartoe geëigende plaatsen, zoals in religieuze gebouwen of op godsdienstige plechtigheden, heeft de vrijzinnige gemeenschap nog nooit gestoord. Waar deze symbolen behoren tot het cultureel patrimonium of tot het gemeenschappelijke erfgoed protesteert de vrijzinnige gemeenschap evenmin. Ons protest is immers exclusief gericht op deze symbolen die in openbare en neutrale gebouwen aangebracht zijn, zonder dat daartoe enige wettelijke, cultuurhistorische of algemeen maatschappelijke aanvaarde rechtvaardiging voor bestaat. Hun aanwezigheid kan bovendien opgevat worden als een gebrek aan respect voor het alom geprezen pluralisme van onze samenleving.
Wat de Taliban vandaag in Afghanistan doen, is daarentegen het gevolg van een onwrikbare en zelfs foute interpretatie van de Koran die tot het domein van de godsdienstwaanzin kan gerekend worden. Het regime heeft reeds van bij zijn aantreden blijk gegeven van een ongebreideld fanatisme, waarbij voornamelijk de vrouwen de eerste slachtoffers waren. Iedereen kent ondertussen het beeld van de Afghaanse vrouw, die de wereld slechts mag aanschouwen doorheen een vierkant rastertje van haar hoofddoek. Zij is verplicht de ‘boerka’ te dragen die het hele lichaam bedekt, en zij heeft niet de minste rechten in een samenleving die teruggekeerd is naar middeleeuwse maatstaven.
De vernietiging van de boeddhabeelden ligt volledig in de denkwereld van het extreem fundamentalisme, dat in de veroordeling van de andersdenkenden zelfs zo ver gaat ook in het eigen historisch erfgoed de denkbeeldige vijand te bespeuren.
Deze beeldenstorm raakt de hele wereld omdat het gedachtegoed dat het pluralisme en de verdraagzaamheid hoog inschat mee aan de wieg staat van de universele verklaring van de rechten van de mens. De verontwaardiging aangaande de vernietiging van dit werelderfgoed wordt niet alleen verklaard door de vernietiging van uniek historisch materiaal, maar eveneens door de veroordeling van cultureel en religieus fascisme, godsdienstig extremisme, alsook van verkrampte intolerantie, die uitmondt in blind geweld en allesvernietigende terreur.
De sancties die het westen reeds geruime tijd tegen het Afghaans regime heeft afgekondigd, werken wellicht deze irrationele acties in de hand. Nu het eigen volk reeds ten onder gaat aan de oorlog, de hongersnood en de onwetendheid van de religieuze onderdrukking, rest alleen nog het cultureel erfgoed om de eigen onverdraagzaamheid op bot te vieren en de democratische regimes te ergeren.
Het is wellicht een van de voornaamste taken van de vrijzinnigheid in de 21ste eeuw zich zonder ophouden waakzaam op te stellen om elke vorm van demagogie, fascisme en extremisme aan te klagen.
Meer dan ooit moet de vrijzinnigheid de nadruk leggen op het feit dat mens-zijn het vrije denken en verantwoord handelen impliceert. Opteren voor dialoog en solidariteit en daarbij verkrampt nationalisme en onverdraagzaamheid bestrijden, gaat hand in hand.
De idealen van de Verlichting, die ook tot het werelderfgoed behoren, worden bijzonder actueel in de context van de barbaarse uitingen van een religieus extremisme dat zich verschuilt achter een letterlijke en fundamentalistische interpretatie van de Koran, waarbij opvoeding, onderwijs en de openstelling van cultuurgoederen als aanzet tot vrij denken in de kiem gesmoord wordt.
Er is nog heel wat werk voor de boeg voor de mensen en hun rechten.
Prof. Dr. Michel Magits
Voorzitter Unie Vrijzinnige Verenigingen
