Let op mijn woorden, niet op mijn daden
De euthanasiewet, een brug te ver voor de katholieke beleidsmensen?
De vrijzinnige gemeenschap ijverde jarenlang voor de legalisering van euthanasie. De Unie Vrijzinnige Verenigingen verheugt zich er dan ook over dat de Kamer op 16 mei jl. het wetsontwerp betreffende de euthanasie heeft goedgekeurd. UVV is er van overtuigd dat de democratische gezindheid van onze huidige koning borg staat voor een snelle ondertekening van de wet zonder beroep te moeten doen op de juridische spitsvondigheid van een koningschapsonderbreking van zijn voorganger. Deze wet betekent een belangrijke stap voor de humanisering van het levenseinde voor iedereen in een pluralistische samenleving.
Het is immers onethisch een mens nutteloos en uitzichtloos te laten lijden en hem kunstmatig in leven te houden. Uit onderzoek in Vlaanderen voor de goedkeuring van de wet bleek dat niet alleen euthanasie toegepast werd maar ook een vrij groot aantal levensbeëindigingen gebeuren zonder verzoek van de patiënt. De wet haalt euthanasie uit de taboesfeer en de illegaliteit. Ze biedt rechtszekerheid aan zowel de patiënten als de artsen. Euthanasie wordt voortaan mogelijk mits een aantal strenge voorwaarden. Bovendien toetst een Federale Controle- en Evaluatiecommissie of de voorwaarden nageleefd werden. Bij het niet respecteren van de regels kan deze commissie het dossier doorverwijzen naar de Procureur des Konings. Deze wet moet er ook voor zorgen dat er een einde komt aan het grote aantal levensbeëindigingen zonder verzoek. Nu gebeurt levensbeëindiging vaak in een schemerzone, wat ongehoord is. Elke burger moet autonoom, goed geïnformeerd en weloverwogen zijn eigen beslissing kunnen nemen betreffende de handelingen bij het levenseinde inclusief de keuze voor euthanasie. Zoals elke wet is ook deze wet vatbaar voor verbetering. De voorziene evaluatie na twee jaar biedt de mogelijkheid tot het formuleren van eventuele voorstellen tot remediëring van de wet.
De vrijzinnig humanisten zijn niet verwonderd over het feit dat de katholieke kerk de nieuwe wet niet wil aanvaarden. Kardinaal Danneels noemde de wet ‘in strijd met de eerbied voor het menselijk leven’. Nochtans stelde de Raad van State bij de parlementaire werkzaamheden in de Senaat dat het wetsvoorstel niet strijdig was met artikel 2 (het recht op leven) van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens.
De kardinaal pleit voor palliatieve zorg en roept de katholieke instellingen op om euthanasie te weigeren. Hij stelt zelfs onomwonden dat euthanasie niet gebeurt in katholieke ziekenhuizen. De stelling van de kardinaal wordt evenwel onmiddellijk tegengesproken door de praktijk. We appreciëren dan ook de houding van de ethische commissie van de Leuvense katholieke universitaire ziekenhuizen die toegeeft dat er euthanasie uitgevoerd wordt in hun instellingen en op deze manier de hypocrisie doorbreekt. De stringente richtlijnen vanuit Caritas Catholica, verdedigd door kardinaal Danneels betekenen een uitholling en miskenning van de bevoegdheden van de ethische commissie, van de artsen en het verplegend team, alsook van de rechten van de patiënt.
Ook de CD&V kan zich niet verzoenen met de stemming van de wet betreffende de euthanasie en zet de verzetspolitiek van de vroegere CVP verder. Hugo Vandenberghe en Tony Van Parys hebben reeds aangekondigd dat de CD&V met de euthanasiewet naar het Europees Hof in Straatsburg trekt. Normaal kan dit pas nadat alle nationale rechtsmiddelen uitgeput zijn. Een ‘actio popularis’, waarbij een klager optreedt in naam van de bevolking is evenwel niet mogelijk (Introduire un recours à Strasbourg? Ed. Nemesis ,1986, p. 18 en 37). Bovendien kan de klager slechts optreden als hij rechtstreeks gevat is door de toepassing. De Commissie voor de Rechten van de Mens kan immers niet handelen ‘in abstracto’. Zo heeft op 29 mei 1961 deze commissie een klacht van Noorweegse burgers tegen de staat Noorwegen, waarin de wet op vrijwillige zwangerschapsonderbreking werd aangevochten, afgewezen bij gebrek aan belang.
We willen duidelijk maken dat er een vraag naar euthanasie bestaat in alle instellingen ongeacht hun inrichtende macht. We doen dan ook een oproep aan familieleden en personeelsleden, die binnen de katholieke ziekenhuizen ervaring hebben opgedaan met euthanasie, om ons dat in alle anonimiteit en vertrouwen te melden, zodat we de hypocrisie van de kerkelijke leiding en de Caritas Catholica ziekenhuizen aan de kaak kunnen stellen.
Verdraagzaamheid blijkt duidelijk moeilijk om in de praktijk om te zetten. Voor vrijzinnigen is verdraagzaamheid een basiswaarde. Als vrijzinnig humanisten respecteren we elke andere levensbeschouwing maar vragen ook respect voor onze opvatting. Niemand wordt verplicht tot de keuze van euthanasie en niemand wordt verplicht er aan mee te werken wanneer dit strijdig is met zijn of haar geweten. Nog steeds wil men de katholieke moraal opleggen aan de bevolking. Dit getuigt van weinig eerbied voor de andersdenkenden en andersgelovigen. De euthanasiewet kwam op democratische wijze tot stand na een ruim debat in ons parlement. We vragen dan ook respect voor het zelfbeschikkingsrecht dat voor ons essentieel is voor elke burger. We leven in een pluralistische democratische rechtsstaat en pleiten er dan ook voor dat deze wet correct uitgevoerd wordt en niet gesaboteerd wordt. De lijdende mens die zeker niet lichtzinnig de vraag tot euthanasie stelt mag niet de speelbal worden van ideologische discussies. De beslissing tot euthanasie blijft een allerindividueelste keuze die dient gerespecteerd te worden.
Uit opiniepeilingen en gesprekken blijkt ook dat een belangrijk aantal gelovigen openstaat voor de euthanasieproblematiek. Bovendien worden de Caritas instellingen gesubsidieerd met overheidsgeld en dienen ze aan een aantal voorwaarden te voldoen. Wanneer ze de euthanasiewet naast zich neerleggen kan men zich afvragen of ze nog wel voldoen aan alle subsidiëringscriteria en of er niet dient ingegrepen te worden door de overheid.
Prof. Dr. Michel Magits
Voorzitter Unie Vrijzinnige Verenigingen
Brand Whitlocklaan 50
1200 Sint-Lambrechts-Woluwe
cmd.federaal@uvv.be
Dit opiniestuk verschenen in de toenmalige Financieel Economische Tijd
