Mijnheer, ik ben misschien niet waardig dat gij mij aanhoort, maar leest en u zult begrijpen.
Men stelt dat vrijzinnigen leven zonder moraal. Zonder ethisch verhaal. Of beter, dat hun verhaal een dood - verhaal is. Een huiveringwekkende thriller waarin elk personage zich laat leiden door onethisch en apathisch handelen, nihilisme, koelheid, onmenselijkheid en doodsdrift. Het rijtje is lang, maar kort samengevat komt het erop neer dat de leefwereld van de vrijzinnigen een wereld van verderf zou zijn. Men zou zich moeten schamen om mensen op te zadelen met deze verderfelijke literatuur, om hen over de rand van het leven te duwen.
Eerst euthanasie voor zij die ondraaglijk fysiek lijden. Vervolgens euthanasie voor dementerenden. Als we de retoriek van de Katholieke Kerk volgen, ontsnapt op den duur niemand meer aan het levensbeëindigend spuitje van de vrijzinnige beul.
Al te vaak lijkt het aanvallen van andersdenkenden een doel op zich, ook al is de charge gebaseerd op een selectieve lezing die enkel belicht wat men wil horen. Maar goed, we bezondigen er ons allemaal wel eens aan. Self fulfilling prophecy is in sommige gevallen immers een aanlokkelijke strategie. En als een leugentje om bestwil geen al te negatieve gevolgen met zich meebrengt, kunnen we het nog door de vingers zien. Op voorwaarde dat men bereid is zijn verantwoordelijkheid op te nemen wanneer men geconfronteerd wordt met redelijk en onbevooroordeeld onderzoek.
Er blijkt een wereld van verschil te bestaan tussen wat de officiële katholieke leer predikt en wat leeft bij de individuele gelovige en in het werkveld. Zo riep Kardinaal Danneels onlangs op tot een godsdienstige frontvorming tegen een uitbreiding van de euthanasiewet naar dementerenden toe.
Een recent uitgevoerd levensvragenonderzoek aan de VUB (2005), in opdracht van de Unie Vrijzinnige Verenigingen, leert ons dat een wereld - georiënteerd wereldbeeld veruit de meeste aanhang vindt, naast een christelijk en nihilistisch wereldbeeld. Zo vinden negen op de tien mensen dat de zin van het leven gelegen is in het feit dat men er het beste van probeert te maken, terwijl voor acht op de tien Vlamingen het leven enkel zin heeft als men die er zelf aan geeft. Bovendien vindt het merendeel van de bevolking euthanasie zonder meer aanvaardbaar. Dit toont aan dat de meeste mensen zelf willen bepalen wat voor hen een zinvol leven is.
Een ander onderzoek van het Centrum voor Biomedische ethiek en recht van de Katholieke Universiteit Leuven, gepubliceerd in het internationaal tijdschrift Health Policy, toont aan dat ook in de katholieke ziekenhuizen euthanasie wordt toegepast, tegen de richtlijnen van Rome in.
In uitvoering van de wet op de patiëntenrechten (recht op informatie, toestemmen of weigeren behandeling), wet betreffende de palliatieve zorg en de wet betreffende de euthanasie voerde de orde van geneesheren in haar deontologische code in dat de arts de patiënt tijdig en duidelijk moet informeren over de medische bijstand die hij bereid is te verlenen bij het naderende levenseinde. Dit betreft, naast het uitvoeren van euthanasie, onder andere ook het niet meer beginnen of stopzetten van een behandeling, het stop zetten van vochttoediening, het starten van palliatieve zorg, … Deze plicht om te praten over euthanasie is essentieel in een maatschappij die het levenseinde wil humaniseren en kadert in een optimale humane zorg van artsen voor alle aspecten van het levenseinde. Uiteraard dient de palliatieve zorg verder uitgebouwd te worden en de broodnodige middelen te krijgen.
Bij het lezen van deze feiten zijn er twee opties. Of men steekt zijn kop in het zand en propageert dat de wereld reeds verloren is. Of men luistert naar de bekommernissen en wensen binnen onze samenleving. Inzet van het spel: een democratische samenleving waarin ieder, binnen bepaalde grenzen, zijn eigen leven kan inrichten zoals hij dat het meest waardevol en wenselijk acht. Een samenleving waarin de rechten van de meerderheid, maar ook die van minderheden, worden beschermd.
Deze inzet beschouwen wij niet als een naïef dogmatisch principe, gebaseerd op holle beginselen. Neen, het is gebaseerd op de best mogelijke samenlevingsvorm. Op beginselen die ons allen binden. Op waarden die er zijn omdat ze goed zijn voor de mensen (cf. mensenrechtenspecialiste Prof. Dr. Eva Brems) en niet omdat één of andere god ze oplegt.
Dit hoeft niet te betekenen dat wij mensen met een religieus wereldbeeld niet proberen te begrijpen. Een religieus gevoel is ook sommige vrijzinnigen niet vreemd. Leo Apostel sprak immers over een religieus atheïsme. Verbondenheid, solidariteit, respect, begrip en medemenselijkheid zijn in deze relevante begrippen en worden over de verschillende godsdiensten en levensbeschouwingen heen gedeeld. En het zal u misschien verbazen, maar ‘dood niet’ is ook voor vrijzinnigen een waardevol handelingsprincipe. Wie dat niet onder ogen ziet, bezondigt zich aan hokjes - denken, waarbij buiten de lijntjes kleuren wordt gezien als een inbreuk op zijn geordend wereldbeeld. Een overblijfsel uit een fase in ons leven dat we op een bepaald moment toch achter ons moeten laten, willen we elkaar op een serieuze en volwassen manier benaderen. Althans dat denk ik. Ooit schreef Dostojewski in één van zijn romans dat men zich niet van zijn vijand kan ontdoen door hem op te sluiten. Het zou niet de eerste keer zijn dat een verhaal meer waarheid bevat dan een eerste selectieve en oppervlakkige lezing doet vermoeden.
Sonja Eggerickx
Voorzitter Unie Vrijzinnige Verenigingen
