Noch wit noch zwart. Identiteit is een veelvormig gegeven.
Zwart-wit-denken. We bezondigen er ons allen wel eens aan. Zelfs meer dan we denken. Blank-zwart, autochtoon-allochtoon, Vlaming-Waal,… Alleen zijn het tegenstellingen die we vaak aanhangen uit gemakzucht. Uit een vorm van gerechtvaardigde luiheid. Toegegeven, soms is het comfortabel te leven in een wereld waarin er maar twee kampen bestaan, waarin andersdenkenden simpelweg onze vijanden zijn. Vaak is het gemakkelijk en aanlokkelijk eenvoudige verklaringen en oplossingen aan te voeren voor de problemen die zich in onze samenleving stellen. If you’re not with me, you’re against me. En dan maar hopen dat je toevallig aan de goede kant staat.
Maar de wereld evenmin als de haar kenmerkende problemen laten zich herleiden tot dergelijke eenvoudige opdeling. Onze samenleving is complex, wat sommigen ons ook mogen voorhouden. Reeds geruime tijd legt het Vlaams Belang, bijvoorbeeld, de oorzaak van wantoestanden in onze gemeenschap exclusief bij allochtonen. Ontkennen dat er problemen zijn bij sommige allochtone groepen doet de werkelijkheid geweld aan. Maar intellectuele eerlijkheid gebiedt ons in te zien dat de bewering van het Vlaams Belang niet DE WAARHEID betreft. Dergelijke eenzijdige analyse is een fata morgana, ontsproten aan stugge en gesloten geesten die zich reeds vaak bereid hebben getoond om mensen zonder tegenspraak naar de slachtbank te leiden.
Sociale problemen zijn gelaagd en dynamisch evenals hun verklarende theorieën en oplossingen. Daarom mogen we ons niet neerleggen bij een mening die de feiten verdraait.
We moeten afstappen van een visie die mensen opsluit in een hokjes-denken. Doen we dat niet dan ontnemen we elk individu zijn eigenheid en miskennen we het feit dat ‘identiteit’ een veelvormig concept is. Mensen behoren niet tot één welbepaalde groep maar tot meerdere, afhankelijk van de basis waarop men mensen gaat indelen: nationaliteit, sexe, levensbeschouwing, leeftijd, etnische groep, … Bovendien ontneemt een wij-zij-denken de mensen alle verantwoordelijkheid. Want waarom nog verantwoording afleggen als jouw proces reeds op voorhand gemaakt is? Waarom nog dromen als alle dromen bij voorbaat aan diggelen zijn geslagen.
Wat we nodig hebben is een positieve kijk op het individu die de zelfbeschikking serieus neemt zonder daarbij te verglijden in individualisme. Het wordt misschien hoog tijd dat we opnieuw een beetje fier worden, dat we geloven in onszelf en dat we elk defaitistisch denken de pas afsnijden. Dat dit vanzelf komt, is een illusie. Zelfvertrouwen krijgt pas een kans als we af en toe eens een schouderklopje krijgen, als we voelen dat onze mening telt. Kortom, als elkeen op een actieve manier wordt getolereerd. Voor zover dat hij of zij de fundamentele bouwstenen van onze democratische samenleving respecteert wel te verstaan (mensenrechten, grondwet).
Daarom hoop ik dat de jongste daden van zinloos geweld het startpunt kunnen zijn van een ruim maatschappelijk debat dat uitgaat van de complexiteit van het probleem. Dat de fundamenten van onze samenleving worden geëvalueerd. En belangrijker nog. Dat de uitkomsten van dit debat een aanleiding kunnen zijn voor een consequent en duidelijk beleid. Want onzekerheid blijkt heel vaak aanleiding nummer één voor heel wat kommer en kwel in onze samenleving.
Sonja Eggerickx
voorzitter Unie Vrijzinnige Verenigingen
