Pleidooi voor een reëel actief pluralisme
De persconferentie van kardinaal Danneels kreeg ruime weerklank in de pers, ook in De Morgen (de artikels Danneels: ‘Kerk enige verdediger morele waarden’ en Kardinaal Danneels in beate bewondering voor paus Benedictus XVI (7 september 2005)). Kardinaal Danneels maakt hierin een bocht van 180 graden. Waar hij zich aanvankelijk, bij het aantreden van paus Benedictus XVI, kritisch uitliet over de nieuw verkozen paus, zit hij nu niet alleen op dezelfde golflengte maar prijst hij vol lof diens inhoudelijke lijn. Ik wil me niet uitspreken over de redenen van deze ommezwaai. Of een stevige bolwassing van de huidige paus aan de basis ligt van deze Canossa-knieval of de interne verhoudingen binnen het Belgische episcopaat oorzaak zijn van de publieke biecht, interesseert me als vrijzinnige geenszins.
Kardinaal Danneels verklaart dat hij voor actief pluralisme is. De Unie Vrijzinnige Verenigingen kunnen dit als vertegenwoordiger van de vrijzinnige humanistische gemeenschap enkel toejuichen. Over de inhoudelijke invulling van dit actief pluralisme maken wij ons echter enkele bedenkingen.
Geïnspireerd door de paus kan volgens Danneels actief pluralisme tot stand komen door oecumene en interreligieuze dialoog. Openheid naar andere religies staat hoog op de agenda van de katholieke kerk. De kardinaal erkent wel dat de kloof tussen gelovigen en niet-gelovigen hierdoor groter wordt.
Vanuit een vrijzinnige humanistische levensbeschouwing pleiten we ook voor een ruimere interlevensbeschouwelijke dialoog, niet uitsluitend onder gelovigen maar ook met andersdenkenden, gelovigen en niet-gelovigen, op basis van wederzijds respect en vertrekkend van gemeenschappelijke waarden zoals de naastenliefde, solidariteit of broederlijkheid, tolerantie en de geweldloosheid.
De interlevensbeschouwelijke dialoog snijdt immers godsdienstfanatisme de pas af. Onbekend maakt immers onbemind. De angst voor de ander moet plaats maken voor het leren kennen van elkaar. Op deze manier stimuleert men de wederzijdse ontwikkeling. Deze dialoog dient gecontinueerd te worden om alzo een vredevolle en harmonische samenleving te realiseren.
Contradictoir met de wens tot dialoog claimt kardinaal Danneels echter het alleenrecht als enige verdediger van morele waarden.
Hij poneert dat als de katholieke kerk er niet meer is, Europa heel snel de dieperik in zal gaan. Hij schetst een negatief beeld van Europa dat, ondanks zijn voortdurende politieke en economische macht, meer en meer gezien wordt als in verval rakend en tot ondergang gedoemd. Essentiële ethische waarden zijn niet exclusief christelijk. Europa is niet monocultureel. De Europese beschaving put niet alleen uit de joods-christelijke tradities, maar ook uit de Arabische en humanistische cultuur.
De katholieke hiërarchie blijft uitgaan van zijn eigen grote gelijk en stelt de waarlijk pluralistische maatschappij, waar ieders mening gelijkwaardig is aan de andere, voor als een maatschappij waar geen enkele plaats meer zal zijn voor waarden, normen en zingeving. Hoe zouden echter de waarden die in iedere levensbeschouwing aanwezig zijn kunnen genegeerd worden in een democratie? Maakt de burger geen politieke en maatschappelijke keuzes vanuit de eigen overtuiging?
Voor de Unie Vrijzinnige Verenigingen kan de katholieke kerk een belangrijke maatschappelijke rol blijven vervullen, maar op dezelfde voet als elke andere godsdienst of levensbeschouwing. Naar het standpunt van deze instellingen moet geluisterd worden, maar met groot respect voor de scheiding tussen kerk en staat. Ieder heeft het recht op eigen ideeën en mag die verdedigen. Wat wij evenwel verwerpen is dat men één mening oplegt, ook aan de anderen, die niet tot die kerk of levensbeschouwing behoren.
De kerk mag zich niet mengen in de toepassing van een democratisch tot stand gekomen wetgeving, zoals recent nog de katholieke bisschoppen in Spanje probeerden Koning Juan Carlos er toe aan te zetten om, naar analogie met onze Koning Boudewijn bij de abortuswet, de wet op het homohuwelijk niet te ondertekenen. Kardinaal Danneels blijft het homohuwelijk onderuit halen en het nakende adoptierecht voor holebi’s ondergraven. De stelling van Danneels dat het katholicisme weinig fanatisme kent lijkt in het licht van de extreme hardnekkigheid van christelijke actievoerders jegens democratisch tot standgekomen besluitvormingen omtrent ethische dossiers als het homohuwelijk, het recht op abortus, euthanasie… dan ook niet geloofwaardig. Mogen we terzake wijzen op de kruistocht van de Amerikaanse Christenen tegen de abortuswetgeving met inbegrip van brandstichtingen en moorden, op het religieus getinte terrorisme in Noord-Ierland, op de godsdienstig geïnspireerde oorlogen in het uiteenvallende Joegoslavië, niet alleen met de Islamitische bevolking maar ook tussen de Katholieke Kroaten en de Orthodoxe Serven e.a.
De Unie betreurt de uitlatingen van de kardinaal. Ze is voorstander van een reëel actief pluralisme gebaseerd op interlevensbeschouwelijke dialoog. Belangrijk hierbij is het respect voor elkaars eigenheid en het niet opdringen van ideeën aan elkaar. Verdraagzaamheid moet door iedereen gehanteerd worden. Onze pluralistische maatschappij bestaat uit zowel godsdienstige als niet-godsdienstige burgers.
prof. dr. Michel Magits
voorzitter Unie Vrijzinnige Verenigingen
