Schrijf doorverwijsplicht in de euthanasiewet

Naar aanleiding van de Telefacts-reportage over de levensbeëindiging van de Tongerse schepen Marcel Engelborghs reageren de medewerkers van het Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht van de Katholieke Universiteit Leuven en wensen ze een kritische bezinning over het omgaan met euthanasieaanvragen om te vermijden dat “euthanasie een routineuze handeling wordt, toegedekt met de mantel der collectieve zwijgzaamheid”.
Chris Gastmans beschrijft hoe in Vlaamse christelijke ziekenhuizen zoals het UZ Leuven, uitgegaan wordt van de palliatieve filter, van een schriftelijk ethisch beleid en vaak van een advies van de Commissie voor Medische Ethiek. Dit betreft een toevoeging van extra voorwaarden voor de uitvoering van euthanasie.
Op 14 december 2007 organiseerde de Belgische Vereniging voor Volksgezondheid samen met de Onderzoeksgroep Zorg rond het Levenseinde van de Vrije Universiteit Brussel een internationaal symposium met als thema 'Public Health at the End of Life'.

Doorverwijsplicht voor artsen in euthanasiewet Tijdens het symposium werden de beleidslijnen betreffende de zorg bij het levenseinde en hun wettelijke implicaties belicht. Joke Lemiengre van de Katholieke Universiteit Leuven stelde een onderzoek voor van de ethische beleidslijnen betreffende euthanasie in de ziekenhuizen in Vlaanderen. Van de 81 ziekenhuizen vulden 71 (88%) de vragenlijst in. Hiervan hadden er 45 (63%) een geschreven ethische beleidslijn voor euthanasie. Katholieke ziekenhuizen hebben vaker zo'n richtlijn voor euthanasie dan neutrale ziekenhuizen. Euthanasie werd enkel toegestaan in uitzonderlijke situaties waarbij - naast de wettelijke voorwaarden - bijkomende voorwaarden zoals de palliatieve filter toegevoegd worden in 75% van de ziekenhuizen voor wilsbekwame terminale patiënten, in 57% van de ziekenhuizen voor wilsonbekwame terminale patiënten met een voorafgaande wilsverklaring en in 50% van de ziekenhuizen voor niet-terminale patiënten. Euthanasie werd niet toegestaan in 2% van de ziekenhuizen voor wilsbekwame terminale patiënten, in 23% van de ziekenhuizen voor wilsonbekwame terminale patiënten met een voorafgaande wilsverklaring en in 32% van de ziekenhuizen voor niet-terminale patiënten. In het onderzoek werd niet onderzocht of er bij een weigering van een vraag naar euthanasie doorverwezen werd naar een andere instelling of arts. Zowel katholieke als niet-katholieke ziekenhuizen formuleren bijkomende voorwaarden, waarbij de katholieke instellingen restrictiever zijn.
Het is merkwaardig dat men in de ziekenhuizen bijkomende voorwaarden oplegt bij een verzoek tot euthanasie of bijvoorbeeld soms weigert euthanasie toe te passen bij niet-terminale patiënten. De wet betreffende de euthanasie kwam tot stand na een grondig parlementair debat. Een arts heeft gewetensvrijheid en kan niet verplicht worden om euthanasie toe te passen. In dit geval zou hij echter moeten doorverwijzen naar een confrater, wat echter vaak niet gebeurt. Het is schrijnend dat een lijdende mens door deze richtlijnen geconfronteerd wordt met bijkomende voorwaarden,een weigering krijgt en niet weet tot wie hij zich moet richten. Het lijkt ons dan ook aangewezen om de doorverwijsplicht in te voeren in de wet betreffende de euthanasie. Bovendien blijkt uit de twee rapporten van de Federale Controle- en Evaluatiecommissie Euthanasie dat er geen wildgroei van euthanasie ontstond en dat de dokters nauwgezet de wettelijke voorwaarden respecteren.
Artsen gaan niet zomaar in op een vraag naar euthanasie. Een vertrouwensrelatie tussen arts en patiënt wordt opgebouwd. Euthanasie wordt duidelijk geen routineuze behandeling maar kan in alle transparantie op een ethisch verantwoorde wijze uitgevoerd worden met respect voor de wettelijke regels.
De emotionele impact op de artsen en andere hulpverleners verdient onze aandacht. Het is belangrijk dat ze ondersteuning krijgen van de andere teamleden en initiatieven zoals de Leifartsen en Leifnurses. Voor de burger betekent het een geruststelling wanneer men weet dat men rekening zal houden met zijn wensen betreffende de beslissingen rond het levenseinde. Zopas vernamen we het bericht dat woensdagmiddag de schrijver Hugo Claus door toepassing van euthanasie overleed in het Middelheimziekenhuis te Antwerpen. Hij leed in zijn laatste levensjaren aan de ziekte van Alzheimer maar was nog voldoende wilsbekwaam om zelf het moment van zijn dood te bepalen.Levenseindezorg belangt ons allemaal aan. Respect voor de zelfbeschikking van het individu en een optimale levenseindezorg dragen dan ook bij tot de humanisering van de laatste levensfase.