Voorwaardelijke vrijzinnige steun voor de bisschoppelijke vraag naar leken
Als vrijzinnige en jurist sta ik geheel achter het standpunt van de Belgische bisschoppen dat een eredienst en een levensbeschouwing zelf beslissen over de wijze waarop de eredienst of levensbeschouwing wordt georganiseerd. Bijgevolg kan de katholieke kerk zonder enige twijfel leken aanstellen voor het verzekeren van de kerkelijke diensten.
Ik juich dit zelfs zeer fel toe als daardoor ook vrouwen worden toegelaten, hoewel ik betreur dat ze niet als volwaardige bedienaren worden aanzien, want ze mogen niet alle diensten verrichten. De Belgische bisschoppen vragen dat de volgende federale regering terzake de nodige reglementering uitwerkt.
Dit bisschoppelijk verzoek is evenwel grotendeels zonder voorwerp. Die regeling bestaat al met de meer dan driehonderd aangestelde parochieassistenten, weliswaar als een tijdelijke oplossing.
Ik vrees echter dat het episcopaat de werkelijke reden van zijn verzoek verdonkeremaant, namelijk het behoud van het huidig kader.
Het aantal bedienaren van de rooms-katholieke eredienst wordt toegekend op basis van een reglementering uit de Napoleontische tijd, waarbij het bevolkingscijfer als referentie werd genomen en aanvaard werd dat ieder inwoner katholiek was. Voor de andere levensbeschouwingen gelden in principe hun reële aanhang.
Dit heeft tot gevolg dat de rooms-katholieke kerk meer dan vierduizend lokale gemeenschappen bezit, waaraan een kader van bijna zevenduizend bedienaren is gehecht, terwijl de protestante, de orthodoxe, de joodse en de anglicaanse kerken respectievelijk meer dan 110, 30, 16 en 9 erkende geloofsgemeenschappen tellen, waaraan 119 protestante, 52 orthodoxe, 41 joodse en 13 anglicaanse bedienaren zijn verbonden.
Voor de niet-confessionele levensbeschouwing zijn 10 provinciale (en 1 voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest), alsook 44 lokale gemeenschappen erkend, waaraan een kader van 354 personeelsleden is gehecht.
De islam is sinds 1974 erkend, maar tot heden werd geen plaatselijke geloofsgemeenschap erkend en is derhalve nog geen kader voorzien.
Deze aantallen stroken niet met de werkelijke representativiteit van de respectieve religie of levensbeschouwing, inzonderheid van de katholieke eredienst. Ook de Commissie van Wijzen, die in november 2006 een lijvig verslag publiceerde over de financiering van de bedienaren van de erediensten, kwam tot de vaststelling dat de huidige verdeling van de beschikbare middelen (en dus kader) niet kan worden gerechtvaardigd wegens de diversiteit en de incoherentie van de onderliggende kwantitatieve verhoudingen.
In de periode van het "rijke roomse leven" kon de begunstiging van de katholieke kerk nog enigszins geargumenteerd worden, maar nu is met de secularisering van onze maatschappij het aantal katholieken evenwel sterk geslonken. Op basis van recent wetenschappelijk onderzoek schommelt de aanhang van de rooms-katholieke religie tussen 50 en 65 procent, terwijl de vrijzinnig humanistische levensbeschouwing bij een vijfde tot een kwart van de bevolking aantrekkingskracht heeft. De cijfers voor de kleinere erediensten liggen tussen de 0,1 en 1,8 procent.
De volgende federale regering moet tegemoet komen aan het gerechtvaardigde verzoek van het Belgisch episcopaat om leken aan te stellen als bedienaren van de eredienst, maar tezelfdertijd en vooral werk maken van de gelijke behandeling van de erkende levensbeschouwingen. De volgende federale regering is derhalve verplicht een allesomvattende regeling uit te werken om alle ongelijkheden en begunstigingen uit te schakelen, niet alleen op het vlak van de financiering (kader, wedden en andere vergoedingen in natura, pensioenen, de arbeidsrechtelijke bescherming), maar ook op velerlei andere gebieden, zoals bij voorbeeld in het Strafwetboek, het Te Deum, het protocol en de verlofdagen.
Een specifieke regeling beslissen en anderen ongemoeid laten scherpt de ongelijkheid alleen maar aan.
Een dergelijke algemene regeling is slechts mogelijk via een samenwerking met de Gemeenschappen, wat het uiteraard bemoeilijkt, maar is de enige weg naar het herstel van de rechtsongelijkheid.
Ik ben ervan overtuigd dat de Belgische bisschoppen vanuit hun evangelische inspiratie dit streven naar een legitieme gelijkheid ten volle zullen steunen.
Prof. Dr. Michel Magits
Erevoorzitter Unie Vrijzinnige Verenigingen.
Vrije Universiteit Brussel
